insanlariçin dünyayı yaşanmaz kılan, savaşlara, kavgalara sebep olan kötülük. ilginçtir, islam da en büyük günah kul hakkı yemek olduğu halde insanlar namaz, oruç, giyim kuşam gibi sadece yapıp yapmayan kişileri ilgilendiren meselelerle ilgilenip, başkalarının ibadetlerini sorgular, baskı kurarlar. Peygamber(s.a.s)'den başka hiçbir insana başkasının malını almak mubah olmaz; öldükten sonra da, bu kimsenin malı, sadece varislerine mubah olur. Halbuki Hz. Peygamber (s.a.s), hayatta iken, isterse, başkasının malı onun olur; Peygamberin kendi malt ise, vefatından sonra varisleri için olmaz. Böylece Cenâb-ı Hak sanki Hz. Hadisleilgili olarak Hattâbî´nin sunduğu açıklama şöyle: “Resûlullah önce yemeği emretmektedir, tâ ki nefis ihtiyacını görsün de musallî sâkin olarak namaza girsin, içindeki yemek arzusu, namazı çabuk bitirmeye sevkederek rükû, sücûd Sual Hak sahibi ölmüşse veya sağ ise kul hakkından nasıl kurtuluruz?CEVAPKul hakkı beş türlüdür: 1- Mali [Parasal] 2- Nefsi [hayati yönden] 3- Irzi [Haysiyetle ilgili]4- Mahremi [Namusla ilgili]5- Dini.1- Mali olan kul hakları:Hırsızlık, gasp, aldatarak, yalan söyleyerek mal satmak, sahte para vermek, başkasının malına Arşile ilgili ayetler, hakkında en fazla konuşulan müteşabihat­tandır. Arş, kelime olarak, taht anlamındadır.[309] Esasen “sakf” demektir ki, bir binanın veya yerin ulvi muhitini teşkil eder. Çadır ve çardak gibi yükselen ve gölge veren herşeye de ıtlak olunur.[310] “Arş” kelimesi Kur’ân’da yirmialtı defa geçer. ZzZM. Kul hakkı nedir? Kul hakkı yiyenin ahiretteki durumu nasıl olacak? Kul hakkı yemenin hükmü nedir? Kul hakkı nasıl ödenir? Kul hakkı ile ilgili ayet ve hadisler nelerdir? İslam’da kul hakkının önemi...Kul hakkı ile ilgili bir çok ayet-i kerime ve hadis-i şerif bulunmaktadır. Allah’ın huzuruna kul hakkı ile çıkmanın, çok ağır bir vebâli vardır. Çünkü böyle bir günahın Allah tarafından bağışlanması, hak sahibinin affetmesi şartına bağlanmıştır. Hak sahibi, hakkını almadıkça veya bu hakkından vazgeçmedikçe, Allah kul hakkı yiyenin bu günahını affetmemektedir. KUL HAKKI NEDİR? İnsanın üzerinde Allah’ın hakları olduğu gibi kulların da hakları vardır. Cenâb-ı Hak her insana bir takım haklar ve nimetler bahşetmiştir. Bunlara yönelik yapılan bir haksızlık, karşılıksız kalmaz ve cezayı îcâb ettirir. Meselâ, birinin canına ve malına zarar vermek, şeref ve haysiyetini lekelemek, şakayla da olsa üzmek ve korkutmak, aldatmak, rüşvet alıp vermek, borcunu geciktirmek, lüzumsuz yere vaktini almak gibi hususlar hep kul hakkını ihlâl etmektir. Cenâb-ı Hak, insanları kul hakkından nehyederek şöyle buyurur “Mallarınızı aranızda bâtıl sebeplerle yemeyin! İnsanların mallarından bir kısmını, bile bile haksız yere yemek için, onları hâkimlere rüşvet olarak vermeyin!” Bakara, 188; Nisâ, 29 Kul hakkı yemenin en tehlikeli çeşidi, devlet ve vakıf malı gibi âmmenin ortak hakkı olan şeyleri haksız yere gasbetmek ve uygunsuz bir şekilde kullanmaktır. Bu haksızlık, ferdî haklara göre daha tehlikelidir. Zira sonunda pişman olunsa bile bütün hak sahiplerinden helâllik olmak mümkün değildir. Kul Hakkı ile ilgili birçok ayet-i kerime ve hadis-i şerif vardır. Allah’ın huzuruna kul hakkı ile çıkmanın, çok ağır bir vebâli vardır. Çünkü böyle bir günahın Allah tarafından bağışlanması, hak sahibinin affetmesi şartına bağlanmıştır. Hak sahibi, hakkını almadıkça veya bu hakkından vazgeçmedikçe, Allah kul hakkı yiyenin bu günahını affetmemektedir. KUL HAKKI İLE İLGİLİ AYETLER Bakara Suresi; 83 "Vaktiyle biz, İsrailoğullarından Yalnızca Allah'a kulluk edeceksiniz, ana-babaya, yakın akrabaya, yetimlere, yoksullara iyilik edeceksiniz diye söz almış ve İnsanlara güzel söz söyleyin, namazı kılın, zekâtı verin» diye de emretmiştik. Sonunda azınız müstesna, yüz çevirerek dönüp gittiniz." Bakara Suresi; 177 "İyilik, yüzlerinizi doğu ve batı tarafına çevirmeniz değildir. Asıl iyilik, o kimsenin yaptığıdır ki, Allah'a, ahiret gününe, meleklere, kitaplara, peygamberlere inanır. Allah'ın rızasını gözeterek yakınlara, yetimlere, yoksullara, yolda kalmışlara, dilenenlere ve kölelere sevdiği maldan harcar, namaz kılar, zekât verir. Antlaşma yaptığı zaman sözlerini yerine getirir. Sıkıntı, hastalık ve savaş zamanlarında sabreder. İşte doğru olanlar, bu vasıfları taşıyanlardır. Müttakîler ancak onlardır!" Bakara Suresi; 188 "Aranızda birbirinizin mallarını haksız yere yemeyin. İnsanların mallarından bir kısmını bile bile günaha girerek yemek için onları hakimlere rüşvet olarak vermeyin." Bakara Suresi; 215 "Sana Allah yolunda ne harcayacaklarını soruyorlar. De ki Maldan harcadığınız şey, ebeveyn, yakınlar, yetimler, fakirler ve yolcular için olmalıdır. Şüphesiz Allah yapacağınız her hayrı bilir." Bakara Suresi; 220 "Dünya ve ahiret hakkında lehinize olan davranışları düşünün ve ona göre hareket edin. Sana yetimler hakkında soruyorlar. De ki Onları iyi yetiştirmek yüz üstü bırakmaktan daha hayırlıdır. Eğer onlarla birlikte yaşarsanız, unutmayın ki onlar sizin kardeşlerinizdir. Allah, işleri bozanla düzelteni bilir. Eğer Allah dileseydi, sizi de zahmet ve meşakkate sokardı. Çünkü Allah güçlüdür, hakîmdir." Nisâ Suresi; 2 "Yetimlere mallarını verin, temizi pis olanla değişmeyin, onların mallarını kendi mallarınıza katarak kendi malınızmış gibi yemeyin; çünkü bu, büyük bir günahtır." Nisâ Suresi; 3 "Eğer kendileriyle evlendiğiniz takdirde yetimlerin haklarına riayet edememekten korkarsanız beğendiğiniz veya size helâl olan kadınlardan ikişer, üçer, dörder alın. Haksızlık yapmaktan korkarsanız bir tane alın; yahut da sahip olduğunuz cariyeler ile yetinin. Bu, adaletten ayrılmamanız için en uygun olanıdır." Nisâ Suresi; 6 "Evlilik çağına gelinceye kadar yetimleri gözetip deneyin, eğer onlarda akılca bir olgunlaşma görürseniz hemen mallarını kendilerine verin. Büyüyecekler de geri alacaklar diye o malları israf ile ve tez elden yemeyin. Zengin olan veli iffetli olmaya çalışsın, yoksul olan da ihtiyaç ve emeğine uygun olarak yesin. Mallarını kendilerine verdiğiniz zaman yanlarında şahit bulundurun. Hesap sorucu olarak da Allah yeter." Nisâ Suresi; 8 "Mirastan payı olmayan yakınlar, yetimler ve yoksullar miras taksiminde hazır bulunursa bundan, onları da rızıklandırın ve onlara güzel söz söyleyin." Nisâ Suresi; 10 "Haksızlıkla yetimlerin mallarını yiyenler şüphesiz karınlarına ancak ateş tıkınmış olurlar; zaten onlar alevlenmiş ateşe gireceklerdir." Nisâ Suresi; 36 "Allah'a ibadet edin ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın. Ana-babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya, yakın arkadaşa, yolcuya, ellerinizin altında bulunanlara köle, cariye, hizmetçi ve benzerlerine iyi davranın; Allah kendini beğenen ve daima böbürlenip duran kimseyi sevmez." Nisâ Suresi; 127 "Senden kadınlar hakkında fetva istiyorlar. De ki, onlara ait hükmü size Allah açıklıyor Kitap'ta, kendileri için yazılmışı mirası vermeyip nikâhlamak istediğiniz yetim kadınlar, çaresiz çocuklar ve yetimlere karşı âdil davranmanız hakkında size okunan âyetler Allah'ın hükmünü apaçık ortaya koymaktadır. Hayırdan ne yaparsanız şüphesiz Allah onu bilmektedir." En'âm Suresi; 153 "Şüphesiz bu, benim dosdoğru yolumdur. Buna uyun. Başka yollara uymayın. Zira o yollar sizi Allah'ın yolundan ayırır. İşte sakınmanız için Allah size bunları emretti." İsrâ Suresi; 34 "Yetimin malına, rüşdüne erinceye kadar, ancak en güzel bir niyetle yaklaşın. Verdiğiniz sözü de yerine getirin. Çünkü verilen söz, sorumluluğu gerektirir." Kehf Suresi; 82 Duvara gelince, şehirde iki yetim çocuğun idi; altında da onlara ait bir hazine vardı; babaları ise iyi bir kimse idi. Rabbin istedi ki, o iki çocuk güçlü çağlarına erişsinler ve Rabbinden bir rahmet olarak hazinelerini çıkarsınlar. Ben bunu da kendiliğimden yapmadım. İşte, hakkında sabredemediğin şeylerin iç yüzü budur.» Fecr Suresi; 17 "Hayır! Doğrusu siz yetime ikram etmiyorsunuz, yoksulu yedirmeye birbirinizi teşvik etmiyorsunuz. Haram helâl demeden mirası yiyorsunuz. Malı aşırı biçimde seviyorsunuz." Beled Suresi; 14 "Fakat o, sarp yokuşu aşamadı. O sarp yokuş nedir bilir misin? Köle azat etmek veya açlık gününde yakını olan bir yetimi, yahut aç-açık bir yoksulu doyurmaktır." Duhâ Suresi; 9 "Öyleyse yetimi sakın ezme." KUL HAKKI İLE İLGİLİ HADİSLER Helalleşin Peygamber -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz şöyle buyurur “Kimin üzerinde din kardeşinin ırzı, namusu veya malıyla ilgili bir zulüm varsa altın ve gümüşün bulunmayacağı kıyamet günü gelmeden evvel o kimseyle helalleşsin!” Buhârî, Mezâlim, 10; Rikâk, 48 Kul Hakkı Yiyen Ahirette İflas Eder Allah Resûlü -sallâllâhu aleyhi ve sellem- bir gün ashâbına “–Müflis kimdir, biliyor musunuz?” diye sormuştu. Onlar “–Bize göre müflis, parası ve malı olmayan kimsedir” şeklinde cevap verdiler. Bunun üzerine Resûlullah şöyle buyurdu “–Şüphesiz ki ümmetimin müflisi şu kimsedir Kıyamet günü namaz, oruç ve zekât sevabıyla gelir. Fakat şuna sövdüğü, buna zina isnâd ve iftirasında bulunduğu, şunun malını yediği, bunun kanını döktüğü ve şunu dövdüğü için iyiliklerinin sevabı şuna buna verilir. Üzerindeki kul hakları bitmeden sevapları biterse, hak sahiplerinin günahları kendisine yükletilir ve netîcede Cehenneme atılır.” Müslim, Birr 59; Tirmizî, Kıyâmet 2; Ahmed, II, 303, 324, 372 Peygamber Efendimiz Üzerinde Borç Olan Kişini Cenazesini Kılmadı Peygamber -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz, ümmetini kul hakkıyla ölmekten kurtarmak için, çok ciddî tedbirler alırdı. Bunlardan birini Ebû Hüreyre -radıyallahu anh- şöyle anlatır “Resûlullah Efendimiz’e, üzerinde borç bulunan bir cenâze getirildiği zaman –Borcunu ödeyecek bir mal bıraktı mı?» diye sorardı. Eğer borcunu ödemek için yeterli mal bıraktığı söylenir veya Müslümanlardan biri borcu tamamen ödeyeceğine dâir kuvvetlice söz verirseTirmizî, Cenâiz, 69/1069; Nesâi, Cenâiz, 67. namazını kılardı. Aksi takdirde müslümanlara –Arkadaşınızın namazını siz kılın!” buyururdu. Ancak zamanla Allah Teâlâ, maddî imkânlarını genişletince, borcunu ödeyecek malı olmayan mü’minlerin namazını da kıldı Buhârî, Nefekât, 15; Müslim, Ferâiz, 14. Bundan sonra artık şöyle buyuruyordu “Ben her mü’mine, mutlaka, dünya ve Ahirette insanların en yakınıyımdır. Dilerseniz şu âyeti okuyun O Peygamber, mü’minlere öz nefislerinden daha evlâdır/yakındır...» Ahzâb, 6. Hangi mü’min vefat eder de geride bir mal bırakırsa vârisleri onu alsınlar. Borç veya bakıma muhtaç birini bırakmışsa o da bana gelsin, ben onun mevlâsıyım himâye ve yardım edicisiyim.” Buhârî, Tefsir, 33/1, Kefâlet 5, Ferâiz 4, 15, 25; Müslim, Ferâiz, 14 Kul Hakkı Yemenin Günahı Peygamber -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz şöyle buyurur “Ben sadece bir beşerim. Sizler bana muhâkeme olmak üzere geliyorsunuz. Belki biriniz, delilini getirmekte diğerinden daha becerikli olabilir ve merâmını daha iyi anlatabilir. Ben de dinlediğime göre o kimsenin lehinde hüküm veririm. Kardeşinin hakkını alıp da birinin lehine hüküm verirsem, ona cehennemden bir pay ayırmış olurum.” Buhârî, Şehâdât, 27; Müslim, Akdiye, 4 Peygamberimiz Borçlara Çok Önem Verirdi Sad bin Atval -radıyallahu anh- anlatıyor “Kardeşim vefat etmiş ve üç yüz dirhem mal ile bakıma muhtaç çoluk çocuk bırakmıştı. Bıraktığı parayı âilesine harcamak istiyordum. Resûlullah “–Kardeşin borcu sebebiyle hapsedilmiş durumda, borcunu ödeyiver!” buyurdu. Ben “–Yâ Rasûlullah! Ben onun borçlarını ödedim. Sadece bir kadının iddia edip delil getiremediği iki dinâr kaldı” dedim. Rasûl-i Ekrem Efendimiz “–O kadına iddia ettiği iki dinarı ver. Çünkü kadın hakîkati söylemektedir” buyurdu.” İbn-i Mâce, Sadakât, 20 Borcu Olan Cennete Giremez Muhammed bin Cahş -radıyallahu anh- anlatıyor Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz’in yanında oturuyorduk. Başını semâya kaldırdı, sonra elini alnına koyup “–Sübhânallah! Ne kadar ağır bir hüküm indirildi!” buyurdu. Biz çok korktuk ve sükût ettik. Ertesi gün “–Ey Allah’ın Resûlü! O indirilen ağır hüküm ne idi?” diye sordum. Allah Resûlü -sallâllâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu “–Nefsim kudret elinde olan Allah’a yemin ederim ki, bir kişi Allah yolunda öldürülse, sonra diriltilip tekrar öldürülse, sonra diriltilip tekrar öldürülse, üzerinde bir borç varsa, borcu ödeninceye kadar Cennete giremez.” Nesâî, Büyû, 98/4681 Haksız Yere Başkasının Hakkını Yiyenin Durumu Hz. Ömer şöyle anlatır Hayber Gazvesi günü idi. O sırada Allah Resûlü’nün ashâbından bir grup geldi ve “–Falanca şehit, falanca da şehit” dediler. Sonra bir adamın yanından geçerken “–Falanca kimse de şehit olmuş” dediler. Bu sefer Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- “–Hayır, ben onu, ganîmet mallarından haksız yere aldığı bir hırka içinde Cehennemde gördüm” buyurdu. Sonra da “–Ey İbn-i Hattâb, git ve insanlara Cennete ancak mü’minler girebilecektir» diye nidâ et!” buyurdu. Ben de çıktım ve “Cennete ancak mü’minler girebilecektir” diye nidâ ettim. Müslim, Îmân, 182 Peygamberimizin Kul Hakkı Örneği Üseyd bin Hudayr -radıyallahu anh- çok şakacı bir zât idi. Bir topluluk içinde konuşuyor ve onları güldürüyordu. Şakanın dozu kaçıp biraz aşırıya gidince, Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- bir çubukla sadrına hafifçe dokunarak onu îkâz etti. Bunun üzerine Üseyd -radıyallahu anh- “–Ey Allah’ın Rasulü, kısas istiyorum!” dedi. Allah Resûlü -sallâllâhu aleyhi ve sellem- de “–Haydi, öyleyse kısas yap!” buyurdu. Bu sefer Hz. Üseyd “–Fakat senin üzerinde gömlek var, be­nim üzerimde gömlek yoktu” dedi. Resûlullah gömleğini kaldırdı. Bunun üzerine Üseyd hemen Allah Rasûlü’ne sarılıp sadrından öpmeye başladı ve “–Yâ Rasûlallah, ben bunu istemiştim!” dedi. Ebû Dâvûd, Edeb, 148-149/5224 Peygamberimizden Kısas İsteyen Sahabi Bedir’de çarpışma başlamadan evvel Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- elindeki ok ile mücahidleri; “Beri gel, geri git!” gibi tâlimatlarla hizâya getirdi ve saydırdı. Bu esnâda saftan ileri çıkmış bulunan Sevâd bin Gaziyye’nin karnına dokunup “–Ey Sevâd! Hizâya gel!” buyurdu. Sevâd -radıyallahu anh- “–Yâ Resûlallah, canımı acıttın! Allah seni hak ile gönderdi. Kısas isterim!” dedi. Peygamber -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz gömleğini açtı ve “–Haydi, kısas yap” buyurdu. Ensâr, endişelenerek “–Ey Sevâd! O Allah’ın Rasûlü’dür!” diye onu kendine getirmeye çalıştılar. Sevâd -radıyallahu anh- “–Adâlette hiçbir beşerin diğerine karşı üstünlüğü yoktur!” dedi. Allah Resûlü -sallâllâhu aleyhi ve sellem- tekrar “–Haydi, kısas yap!” buyurdu. Sevâd, Peygamber Efendimiz’in mübarek bedenini öptü. Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- “–Ey Sevâd! Niçin böyle yaptın?” diye sordu. Sevâd -radıyallahu anh- “–Görüyorsunuz ki savaşa hazırlanmış bulunuyoruz. İstedim ki, benim en son ânım, sana dokunduğum ân olsun!” dedi. Bunun üzerine Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- ona hayır duada bulundu. İbn-i Hişâm, II, 266-267; Vâkıdî, I, 57; İbn-i Sad, III, 516 Peygamberimiz Nasıl Helallik İstedi? Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- vefâtlarından önce mü’minlere son defa hitâb ederek “Nihayet ben de bir insanım! Aranızdan bazı kimselerin hakları bana geçmiş olabilir. Kimin malından bilmeyerek bir şey almışsam, işte malım gelsin alsın! İyi biliniz ki, benim katımda en sevimli olanınız, varsa hakkını benden alan veya hakkını bana helâl eden kişidir. Zira Rabbime, helâlleşmiş olarak ve gönül rahatlığıyla kavuşmam ancak bu sâyede mümkün olacaktır. Hiç kimse Rasûlullah’ın kin ve düşmanlık beslemesinden korkarım!» diyemez. İyi biliniz ki, kin ve düşmanlık beslemek asla benim ahlâkım değildir. Ben aranızda durup bu sözümü tekrarlamaktan kendimi müstağni görmüyorum” buyurdu. Öğle namazını kıldıktan sonra dönüp minbere oturdu ve bu sözlerini tekrar etti. İbn-i Sad, II, 255; Taberi, Tarih, III, 190 Sonra şöyle buyurdu “Allah’ım! Ben hangi mü’mine ağır bir söz söylemişsem, o sözümü kıyâmet gününde kendisi için, sana yakınlık vesilesi kıl!” Buhârî, Deavât, 34 Müslüman Elinden ve Dilinden Zarar Görülmeyen Kimsedir İslâm, Müslümanlara hesap gününü düşünerek yaşamayı ve kimsenin hakkına tecâvüz etmemeyi öğretir. Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- bunu gâyet vecîz bir şekilde şöyle ifade buyurmuştur “Müslüman, dilinden ve elinden müslümanların zarar görmediği kimsedir...” Buhârî, Îmân, 4-5 Kul Hakkı İnsanı Ahirette Rezil Eder Sevgili Peygamberimiz -sallâllâhu aleyhi ve sellem- vefatlarından önce mü’minlere son defa hitâb ediyor ve onlara son hatırlatmalarda bulunuyordu. Bir ara sözü kul hakkına getirerek “Ey insanlar! Kimin üzerine geçmiş bir hak varsa onu hemen ödesin, dünyada rezil rüsvâ olurum diye düşünmesin! İyi biliniz ki; dünya rüsvâlığı âhirettekinin yanında pek hafiftir.” buyurdu. İbn-i Esîr, el-Kâmil, II, 319; İbn-i Sa’d, II, 255 Bunun üzerine, bir adam ayağa kalktı ve “–Yâ Rasûlâllah! Ben Allah yolunda savaş ganimetine hıyânet etmiş, üzerime üç dirhem geçirmiştim!” dedi. Efendimiz -sallâllâhu aleyhi ve sellem- ona “–Sen bu hıyâneti ne için yaptın?” diye sordu. Adam “–Ona ihtiyacım vardı.” dedi. Peygamber -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz “–Ey Fadl bin Abbas! Bu kişiden Beytülmâl hazine hesabına üç dirhem al!” buyurdu. Taberî, Târih, III, 190 Peygamber Efendimizin Son Nasihatleri Yine Resûl-i Ekrem Efendimiz vefâtından önce ashabına yaptığı son nasihatlerinin bir yerinde şöyle demiştir “Nihâyet ben de bir insanım! Aranızdan bazı kimselerin hakları bana geçmiş olabilir! Kimin malından sehven bilmeyerek bir şey almışsam, işte malım gelsin alsın! İyi biliniz ki; benim katımda sizin en önde geleniniz, en sevgili olanınız, varsa hakkını benden alan veya hakkını bana helâl eden kişidir ki, Rabb’ime onun sayesinde helâlleşmiş olarak, gönül hoşluğu ve rahatlığı ile kavuşacağım! Hiç kimse; Rasûlullâh’ın kin ve düşmanlık beslemesinden korkarım!» diyemez! İyi biliniz ki; kin ve düşmanlık beslemek, asla benim huyum ve hâlim değildir! Ben aranızda durup bu sözümü tekrarlamaktan kendimi müstağni görmüyorum!” buyurdu. Öğle namazını kıldıktan sonra dönüp minbere oturdu ve bu sözlerini tekrar etti. Bunun üzerine, bir adam ayağa kalktı “–Sizden biri istekte bulununca ona üç dirhem vermemi emretmiştiniz, ben de vermiştim.” dedi. Peygamber -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz “–Doğru söylüyorsundur! Ey Fadl bin Abbas! Buna üç dirhem ver!” buyurdu. İbn-i Sa’d, II, 255; Taberi, Tarih, III, 190 Daha sonra şu niyazda bulundu “Ey Allâh’ım! Ben ancak bir insanım! Müslümanlardan hangi kişiye ağır bir söz söylemiş veya bir kamçı vurmuş veya lânet etmişsem, Sen bunu onun hakkında temizliğe, ecre ve rahmete vesîle kıl!” Ahmed, III, 400 “Allâh’ım! Ben hangi mü’mine ağır bir söz söylemişsem, o sözümü kıyâmet gününde kendisi için, Sana yakınlık vesîlesi kıl!” Buhârî, Deavât, 34 Peygamberimizin Son Sözleri Namaz ve Kul Hakkı Üzerinedir Hz. Enes de şöyle anlatır “Vefâtı esnâsında Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz’in yanındaydık. Bize üç defâ –Namaz husûsunda Allah’tan korkun!» dedi. Sonra da şöyle buyurdu –Emriniz altındaki insanlar hakkında Allah’tan korkun, iki zayıf hakkında Allah’tan korkun Dul kadın ve yetim çocuk. Namaz husûsunda Allah’tan korkun!» Sonra; Namaz, namaz.» diye tekrar etmeye başladı. Mübârek lisanları söylemez olunca bile rûh-i mübârekleri çıkıncaya kadar, bunu içten içe tekrar edip durdular.” Beyhakî, Şuab, VII, 477 Kul Hakkının Vebali Fahr-i Kâinât Efendimiz bir hadîs-i şerîflerinde de şöyle buyurmuşlardır “Kimin üzerinde din kardeşinin ırzı, nâmusu veya malıyla ilgili bir zulüm varsa, altın ve gümüşün bulunmayacağı kıyâmet günü gelmeden evvel o kimseyle helâlleşsin. Yoksa kendisinin sâlih amelleri varsa, yaptığı zulüm miktarınca sevaplarından alınır, hak sahibine verilir. Şayet iyilikleri yoksa, zulüm yaptığı kardeşinin günahlarından alınarak onun üzerine yükletilir.” Buhârî, Mezâlim 10, Rikâk 48 KUL HAKKININ ÖNEMİ NEDİR? [Cenâb-ı Hak, insanları mükerrem olarak ve en güzel şekilde yaratttığını ifâde buyurmuştur.Bkz. el-İsrâ, 70; et-Tîn, 4. Onlara sayıya gelmeyecek derecede bol nîmetler ve birtakım haklar lutfetmiştir. Bu hakların muhâfazası içinde hayâtın akışını tanzîm eden bâzı kânun ve kâideler koymuştur. Cenâb-ı Hakk’ın kullarına bahşettiği bir hakkı çiğnemek, büyük günahlardandır. Yüce Rabbimiz kendisine karşı işlenen hatâ ve günahları affettiği hâlde kul hakkını bunun dışında tutmuştur. Kul hakkını affetmeyi, zulme uğrayan kulunun irâdesine bırakmıştır. Dolayısıyla, herhangi bir kul hakkı sebebiyle tevbe edecek olan kişinin, evvelâ hakkını yediği kimseden helâllik alması şart koşulmuştur. Rasûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- bir hadîs-i şerîflerinde şöyle buyurmuşlardır “Şehîdin, kul hakkı dışındaki bütün günahlarını Allah Teâlâ mağfiret eder.” Müslim, İmâre, 119 Canını Allah yolunda kurbân eden şehît için durum böyle olursa diğer insanların çiğnedikleri kul haklarını helâlleşmeden affettirmelerinin mümkün olmadığı açıkça anlaşılır. Cenâb-ı Hak, kul hakkından nehyederek şöyle buyurur “Aranızda mallarınızı bâtıl sebeplerle yemeyin. İnsanların mallarından bir kısmını, bile bile haksız yere yemek için, mallarınızı hâkimlere rüşvet olarak vermeyin.” el-Bakara, 188 “Ey îmân edenler! Karşılıklı rızâya dayanan ticâret hâli müstesnâ, mallarınızı bâtıl haksız ve haram yollar ile aranızda yemeyin…” en-Nisâ, 29 Bir gün Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- “–Yalan yemin ile bir Müslümanın hakkını alan kimseye Allah -celle celâlühû- Cenneti harâm eder ve Cehennemi farz kılar.” buyurmuştu. “–Az bir şey olsa da mı yâ Resûlallâh?” diye sordular. Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- “–Erak ağacından bir çubuk da olsa!” buyurdu ve bu sözünü üç defâ tekrarladı. Müslim, Îmân, 218; Muvatta, Akdiye, 11 Kul hakkı yemenin, Âhiretteki acıklı âkıbetini haber veren Allah Resûlü -sallâllâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur “Bir kısım insanlar, Allâh’ın mülkünden haksız bir sûrette mal elde etmeye girişirler. Hâlbuki bu, kıyâmet günü onlara bir ateştir, başka bir şey değil.” Buhârî, Humus, 7 “Kimin üzerinde din kardeşinin ırzı, nâmusu veya malıyla ilgili bir zulüm varsa altın ve gümüşün bulunmayacağı kıyâmet günü gelmeden evvel o kimseyle helâlleşsin. Yoksa kendisinin sâlih amelleri varsa, yaptığı zulüm miktârınca sevaplarından alınır, hak sâhibine verilir. Şayet iyilikleri yoksa, zulüm yaptığı kardeşinin günahlarından alınarak onun üzerine yükletilir.” Buhârî, Mezâlim 10, Rikâk 48 Yine bir gün Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- ashâbına “–Müflis kimdir, biliyor musunuz?” diye sormuştu. Onlar “–Bize göre müflis, parası va malı olmayan kimsedir.” şeklinde cevap verdiler. Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu “–Şüphesiz ki ümmetimin müflisi şu kimsedir Kıyâmet günü namaz, oruç ve zekât sevâbıyla gelir. Fakat şuna sövdüğü, buna zinâ isnâd edip iftirâda bulunduğu, şunun malını yediği, bunun kanını döktüğü ve şunu dövdüğü için iyiliklerinin sevâbı şuna buna verilir. Üzerindeki kul hakları bitmeden sevapları biterse, hak sâhiplerinin günahları kendisine yükletilir ve neticede cehenneme atılır.” Müslim, Birr, 59; Tirmizî, Kıyâmet, 2; Ahmed, II, 303, 324, 372 Kul hakkı yemenin en dehşetli şekli fâiz alıp vermektir. Cenâb-ı Hak, bu şekilde haksızlık yapanlara elim bir azap hazırlamıştır. Bkz. en-Nisâ, 161. Bilhassa fâiz yiyenler Allâh’a ve Resûlü’ne karşı harp îlân etmiş olurlar ve Kıyâmet günü kabirlerinden şeytan çarpmış kimse gibi kalkarlar. Fâiz alanlar, zâhiren çok kazandıklarını zannetseler de, Allah Teâlâ fâizli kazançların bereketini giderir ve fâizi mahveder; helâl yollarla yapılan ticâreti ise bereketlendirir. Fâiz yiyen günahkâr kulları da hiç sevmez. Bkz. el-Bakara, 275-279, er-Rûm, 39. Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz’in beyânına göre fâiz, insanı helâke sürükleyen yedi günâhtan biridir. Buhârî, Vasâyâ 23, Tıb 38, Hudûd 44; Müslim, Îmân 145. Fâiz yiyene, yedirene, bunlar arasındaki sözleşmeyi yazana ve şâhitlik yapana Allah Teâlâ lânet eder. Ebû Dâvûd, Büyû, 4/3333; Tirmizî, Büyû, 2; Ahmed, I, 393. Fâizle elde edilen mal da, nihâyetinde azalıp yok olmaya mahkûmdur. İbn-i Mâce, Ticârât, 58; Hâkim, IV, 353/7892. Fâiz alanların Âhiretteki acıklı hâlleri Peygamber Efendimiz’e gösterilmiş, onların kan kırmızı bir nehirde taş yiyerek yüzdükleri ifâde edilmiştir. Buhârî, Tâbir, 48 Hassas davranıp dikkat edilmediğinde, ticâret ve alışverişte de çok defâ kul hakkı yenmektedir. Cenâb-ı Hak şöyle îkaz buyurur “Ölçtüğünüz zaman tastamam ölçün ve doğru terâzi ile tartın. Bu, hem daha iyidir hem de neticesi bakımından daha güzeldir.” el-İsrâ, 35 “Yazıklar olsun ölçü ve tartıya hîle karıştıranlara! Onlar insanlardan bir şey ölçerek aldıklarında tastamam alırlar. Satarken ise eksik ölçüp tartarlar. Onlar, büyük bir günde hesap vermek için diriltileceklerini hiç akıllarına getirmiyorlar mı? Öyle bir gün ki, insanlar o günde Âlemlerin Rabbi’nin huzûrunda dîvan duracaklardır.” el-Mutaffifîn, 1-6 Ümmeti üzerine hassâsiyetle titreyen Peygamber Efendimiz, onları devamlı olarak maddî ve mânevî tehlikelere karşı îkaz buyurmuştur. Nitekim bir gün ölçek ve terâzi kullananlara şöyle hitâp etmişti “Sizler, önceki kavimleri helâk eden iki işi üzerinize almış bulunmaktasınız!” Tirmizî, Büyû, 9/1217 Allah ve Resûlü’nün îkaz ve irşadlarını gözardı edip alışverişte hassas davranmayanlar, nihâyetinde helâke sürüklenirler. Çünkü mazlûmun duâsı makbûl ve âhı da müessirdir. Şâir Muhiddin Raif Bey ne güzel söyler Sen âh deyip de geçme öyle, Bir âh’tadır celâl-i Zât’ı, Bir âh, semâyı, Arş’ı sarsar, Bir âh yıkar bu kâinâtı… Kul hakkı yemenin daha tehlikeli bir çeşidi de, toplumun ortak hakkı olan devlet ve vakıf mallarını haksız yere gasbetmek ve uygunsuz bir şekilde kullanmaktır. Bu haksızlık daha tehlikelidir. Çünkü sonunda pişman olunsa bile helâlleşecek bir muhâtap bulmak mümkün değildir. Zîrâ o malda herkesin hakkı vardır.] Kaynak Osman Nuri Topbaş, Faziletler Medeniyeti 2, Erkam Yayınları KUL HAKKI NASIL ÖDENİR? Hz. Peygamber -sallâllâhu aleyhi ve sellem- üzerinde kul hakkı bulunan kişilerin, hak sahibi olan mazlumlardan helallik almalarını öğütlemiştir. Bunun yapılmaması durumunda hesap gününde haksızlık yapan kişinin salih amellerinin, haksızlığı ölçüsünde alınarak hak sahibine verileceğini, eğer verilecek salih amel bulunamazsa o zaman da mazlumun günahlarının zâlime yükleneceğini belirtir Buhârî, Mezâlim, 10. Yine Peygamberimiz imkânı olduğu halde zamanı gelmiş bir borcu ödemeyenlerin kul hakkını ihlal ettiğini şöyle ifade eder “Ödeme gücü olan zengin kişinin, ödemeyi ertelemesi zulümdür.” Buhârî, Havâle, 1 Görüldüğü üzere kul hakkı, kişinin Cennet ya da Cehennem’e gidişinde önemli ölçüde belirleyici bir rol oynamaktadır. Allah’ın huzuruna kul hakkı ile çıkmanın, çok ağır bir vebâli vardır. Çünkü böyle bir günahın Allah tarafından bağışlanması, hak sahibinin affetmesi şartına bağlanmıştır. Hak sahibi, hakkını almadıkça veya bu hakkından vazgeçmedikçe, Allah kul hakkı yiyenin bu günahını affetmemektedir. Çünkü ilâhî adalet, bunu gerektirir. Veda hutbesinde Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- “Ey insanlar, sizin canlarınız, mallarınız, ırz ve namuslarınız, Rabbinize kavuşuncaya kadar birbirinize haramdır dokunulmazdır.” Buhârî, Hacc, 132 buyurmuştur. Buna göre, gasp, hırsızlık veya izinsiz alma gibi yollarla elde edilen haram para veya mal, sahipleri biliniyor ise kendilerine yahut mirasçılarına, bilinmiyor ise fakirlere veya hayır kurumlarına onların namına sadaka olarak verilmelidir. Ayrıca, yapılan bu kusurlardan dolayı da Allah’tan af ve mağfiret dilenmelidir. Mal ya da darp gibi şeylerle ilgili olmayan gıybet, bühtan gibi hak ihlallerinde en doğrusu, hak sahibine durumu anlatıp helalleşmek olmakla beraber, her zaman bu şartı yerine getirmek mümkün olmadığından ya da insanlar bundan çekindiklerinden, kendi adına tövbe edip, hak sahibi namına da istiğfar etmek, dua etmek ya da hayır hasenat yaparak sevabını ona bağışlamak, bu tür hak ihlallerine keffaret olur İbn Teymiyye, el-Fetâva’l-Kübrâ, I, 113. İslam ve İhsan Sayfa İçeriği Hak İle İlgili Sözler, Hak İle İlgili Sözler Mevlana, Hak İle İlgili Özlü Sözler, Hak Yemek İle İlgili Sözler, Hak Yemekle İlgili Sözler Mevlana, Hak İle İlgili Hadisler, Hak İle İlgili Sözler Hz Ali Bu sayfamızda sizlere hak ile ilgili olarak söylenmiş anlamlı ve özlü sözleri derlemeye çalıştık. İnsanın yaşamında dikkat etmesi kuralların başında hak gelir. Bir kişinin hakkını elinden almak yani kul hakkına girmek dinimizce günah sayılmıştır. Hak İle İlgili Sözler Hak bildiğin yolda yalnız kalsan korkma yürümeye devam et, Hak sana yardım edecektir. Neden liman deyince hatırıma direkler gelir ve açık deniz deyince yelken? Mart deyince kedi, hak deyince işçi… -Orhan Veli Kanık- Her gün aynı yemeği yiyin, kuru ekmek yiyin ama asla kul hakkı yemeyin. Hakkın olan şeyin sana gelmesini bekleme, sen onu almaya git. İnsanın elinde kalan tek hak, canı istediği biçimde gebermektir. – Stefan Zweig- Az ateş çok odunu yaktığı gibi, az hak da çok ameli yok eder. -Hz. Ali Varlığınızı hak etmeyenleri yokluğunuzla cezalandırın. Hak olanı görmek isteyene hiçbir karanlık etki etmez. – Hikmet Anıl Öztekin- Evet, ne de olsa, yeryüzünde bir gün geliyor, hak yerini buluyor, kimsenin yaptığı kötülük cezasız kalmıyor. Hak ve adalet var. Ve dünya yok olup gidinceye kadar da hep olacak. – Cengiz Aytmatov- Hak her şeyin üstündedir, sert rüzgârlar onu deviremez. -Tevfik Fikret- Akıl Hakk’ın gölgesidir, Hak güneştir. Gölgenin, O’nun güneşi karşısında ne gücü vardır. –Mevlana- Hak etmeyene parlasın diye ışık tutmayı bırakırsak, o zaman gerçek yıldızları görebiliriz. -Azra Kohen- İnsan en çok eşinin rızasını almalı canım kızım. Onu memnun etmeli. En büyük hak hanımın erkeğine, erkeğin de hanımına hakkıdır. -Hikmet Anıl Öztekin- Asil ve şerefli insan, hak ve adaleti her şeyin üstünde tutar. –Konfüçyüs- Hak, haksızların eline geçmişse; haklı olan hakkını koruyamıyorsa, bunun neresi insanlık? İsyan ediyorum. -Hekimoğlu İsmail- Her zaman Hak’ka hizmet ama hiçbir zaman hak yeme. Hak kuldan intikamını kul ile alır. Din irfan bilmeyen bunu kul etti sanır. -Hz. Mevlana- İnsan insan olunca kazandıklarını ödemeli, hak etmeli değil mi? -Yaşar Kemal- Küçük kıvılcımda kocaman bir ormanı yakar, çok büyük alevlerde. Az hakta iyi amelleri yok eder, çok hakta. Haklı olmak tek bir insanı bir ordu kadar güçlü yapar. İçini, dışından daha çok süsle! Dışın halkın, için Hak’kın baktığı yerdir. -Hz. Mevlana- Günün sonunda Allah’ım bugünde kimsenin hakkını almadım şükürler olsun sana diyebiliyorsan dünyanın en mutlu insanı sensin. Her zaman hakkını gözet ama hiçbir zaman başkasının hakkına göz dikme. Eğer birinin hakkını elinden almaya çalışırsan haklı konumda iken haksız konuma düşersin. Hak ve kuvvet, kılıçla kın gibidir; İçinde kılıç olmayan kına kimse hürmet etmez. -Cenap Şahabettin- Her insan hak fıtratı üzerine doğar. Hakkı ararken bazen eline batıl geçer, hak zanneder, koynunda saklar. – Halit Ertuğrul- Sen mesleğini ve efkârını hak bildiğin vakit, “Mesleğim haktır veya daha güzeldir.” demeye hakkın var. Fakat “Yalnız hak benim mesleğimdir.” demeye hakkın yoktur. -Bediüzzaman Said Nursî- Haklıysan korkma, Hak seni korur. -Hz. Ali hak ile ilgili sözler Tahterevalliye tek başına binen, aşağıda durmayı hak eder. – A. Ali Ural- Hak yediysen vicdanını asla rahatlatamazsın. hak ile ilgili sözler haklı olduğunda seni korur. Bir kimse ile bir müddet arkadaşlık edene, muhakkak ki arkadaşının hakkını gözetip gözetmediği sorulur. -Hadisi Şerif- Birinin hakkını yiyenden elbet bir gün Hak hesabını soracaktır. Hak edilen kazanılan bir şey, haksız olarak kazanılan çok şeyden üstündür. -Hadisi Şerif- Haklı olmak, haklı olduğunu bilmek, bir insanı bir ordu içinde bile güçlü yapar. -Ahmet Hamdi Tanpınar- Üzülme! Davanın sahibi Hak’tır. Hak olan davada zafer muhakkaktır. -Necip Fazıl Kısakürek- İnsanlar; nerede kuvvet görürse hak orada sanır, oysa hak ile güç pek az birleşirler. –J. Roux- Hak yolunda ilerlemek yürek işidir, akıl işi değil. Kılavuzun daima yüreğin olsun, omzun üstündeki kafan değil. Nefsini bilenlerden ol silenlerden değil. -Elif Şafak- Hak; hak edene verilir ama bazıları işin kolayına kaçarak kendince hak etmeden o hakkı almak yoluna gidiyorlar. Kendi hakkı olmadığı halde başka bir kişinin hakkını kendi hakkıymış gibi kullananlar önce Allah’a sonra vicdanlarına karşı sorumludurlar. Aynı zamanda birinin hakkını gasp etmek yasalarca da suç sayılmaktadır. Size şimdi müthiş imkansız bir şey söyleyeceğiz Ünlüler de acıkır. Evet evet, onlar da acıkabiliyorlar hatta onlar da açlıktan kıvranabiliyorlar. Yalnızca biz değiliz böyle boğazımıza düşkün ve yemekler üzerine methiyeler düzebilecek. Madem dünya bizim gibi obur ünlülerle dolu, onların yemek hakkında söyledikleri güzel sözleri bir araya getirmek bizim görevimiz. Acıkırsanız diye yanınıza cips mips bir şey alsanız Karl Lagerfeld Gerçek adı Karl Otto Lagerfeldt olan moda dünyasına bambaşka bir yön veren, Chanel ve Fendi'nin baş tasarımcısı ve yaratıcı direktörüdür. Kendine has tarzını kahvaltısına borçlu olduğunu düşünüyoruz. Jamie Oliver Dünyanın en bilinen şeflerinden bir tanesi olan Jamie Oliver, biraz açık konuşmuş. Hayatta yenilecek, tadılacak ve içilecek çok fazla şeyin olduğunu iyi biliyor. Alfred Hitchcock Psycho, North by Northwest, Vertigo ve Rear Window eserleriyle sinema dünyasına yepyeni bir bakış açısı getiren ve sinemanın mimarisini değiştiren Alfred Hitchcock, kendi sinemasını bile pastayla özdeşleştirecek kadar yemek aşığı. Sophia Loren Bir dönemin en beğenilen, arzu edilen kadınlarından bir tanesi olan Sophia Loren, sizin için spagettiyi yemenin yöntemini anlatmış. Pek çekici P Scarlett Johansson Sinema filmleri, seslendirmeleri ve güzelliğiyle dillere destan olan, muzip davranışlarıyla kendine aşık eden kadın Scarlett Johansson, bir burgerin peşinden dünyayı gezebileceğinin sinyallerini vermiş. Var mı bir burger yapacak olan? Monica Bellucci İtalya'dan çıkan en güzel şeylerden bir tanesi, Monica Bellucci. Magnum reklamlarında neden oynamadığı konusunda akıllarda sorulara neden oluyor çünkü belli ki haz konusunda oldukça deneyimli. Maria Sharapova Tenis sahasının kraliçesi, dünyanın en güzel raket tutanı. Maria Sharapova'dan bahsediyoruz. Bu güzel kadını tatmin etmek zor olur diye düşünüyorsanız yanılıyorsunuz çünkü güzel bir yemekle kalbini çalmak mümkün. Maria'nın kalbine giden yol midesinden geçiyor. Malcolm X Afroamerikan müslüman temsilcisi ve hak savunucusu olan ve bir konuşmaya hazırlanırken göğsünden silahla vurulan Malcolm X, annelerimizin sözünü hatırlatmış ve "O tabak bitecek!" demiş. Janet Jackson Michael Jackson'ın kardeşi, müzik dünyasının divalarından bir tanesi. Janet Jackson, oldukça iştahlı bir ünlü. O da bizim gibi morali bozulunca kendini yemeğe verenlerden. Anthony Bourdain En bilinen şeflerden bir diğeriyle karşınızdayız. Ya da o sizin karşınızda. İnsan ilişkilerinde güzel bir kahvaltının ne kadar önemli olduğunu vurgulamış. Ne de iyi etmiş. Hippocrates Tüm doktorların üzerine and içtiği, günümüz tıbbının kurucusu olarak adlandırılan, Türkçe yazılışıyla Hipokrat, yemek yemek üzerine kısa ve net bir açıklama yapmış. Yiyeceklerin iyileştirici gücü adına. Gwyneth Paltrow The Royal Tenenbaums'un depresif kızı Gwyneth Paltrow, sürüncemeli bir söz söylese de o etin çekiciliğine şıp diye dokunmuş. Franz Kafka En sevilen ve bilinen yazarlardan bir tanesi olan, Dönüşüm kitabıyla hepimizi bir böcek gibi hissettiren Franz Kafka, Prag sokaklarında söylemiştir bu cümleyi diye düşünüyoruz. Dünyanın sırlarını çözmeyi de başarmış olduğunu varsayıyoruz. Adele Kendi vücuduyla barışık olduğunu defaatle söyleyen Adele, tam yerine rast gelmiş Sezar sos koymuş. Olmaz diyor efendim, öyle kuru kuruya yemek yenmez. Kötü yemek yemeye vaktim yok diyor. Alkış Adele. Hak bir kişinin hukukun getirdiği ölçütler sonucu elde ettiği kazanımdır. Hak yemek özellikle de kul hakkına girmek çok tehlikelidir. Hak ile ilgili sözlerden oluşan bir yazı hazırladık. Hak İle İlgili Sözler Sakın hak yeme sonra nasıl çıkarsın Hak’kın karşısına. Bu ülkede hak yemek, sol elle yemek yemek kadar dikkat çekmedi. İsmet ÖzelKalbini kırıyor diye üzülme belki de hak etmediği yerden çıkmaya çalışıyordur. Ahlaksızın ahlak, haksızın hak, zalimin merhamet dersi vermeye çalıştığı günlere geldik. İbrahim Tenekeci Bazen hakkımı helal ettim dersin ama Allah bilir ya etmezsin edemezsin söyleyecek söz kalmamıştır susarsın ve Allaha havale güzel insan günün sonunda yatağına uzanınca “şükür kimsenin hakkı bugün de üzerime geçmedi” diyebiliyor musun? İnsanlar; nerede kuvvet görürse hak orada sanır, oysa hak ile güç pek az birleşirler. Joseph Roux Hak geldi, batıl yok oldu. Çünkü batıl, daima yok olmaya mahkumdur. İsra suresi 81. Ayet-i Kerime Haklıysan korkma, Hak seni korur. Hz. Ali Asil ve şerefli insan, hak ve adaleti her şeyin üstünde tutar. Konfüçyüs Hak ve kuvvet, kılıçla kın gibidir; İçinde kılıç olmayan kına kimse hürmet etmez. Cenap Şahabettin Hak kuldan intikamını kul ile alır. Din irfan bilmeyen bunu kul etti sanır. Mevlana Kendini hak ile meşgul etmezsen, batıl seni işgal eder. İmam Şafii Haklı olmak ayrı bir şey hakkını zorla almaya çalışmak ayrı bir durum. Hakkı tanıyanların kölesi ol. Hz. Ebubekir Hak edilen kazanılan bir şey, haksız olarak kazanılan çok şeyden üstündür. Hz. Muhammed Hak o kadar parlaktır ki, körler de görebilir. B. Said-i Nursî Haklı olmak, haklı olduğunu bilmek bir insanı bir ordu içinde bile güçlü yapar. A. Hamdi Tanpınar Arayan hakkı, en sonunda bulur. Tevfik Fikret Haklarımız, görevlerimizi yerine getirdikçe artar. Akif Cemil Haklı söz haksızı Bağdat’tan çevirir. Atasözü Usanmaz kendini insan bilenler, hakka hizmetten. Namık Kemal Hak yiyen insan, kan içen insandan menhustur. A. Hamid Tarhan İçini, dışından daha çok süsle! Dışın halkın, için Hak’kın baktığı yerdir. Hz. Mevlana Eğer bir şey senin hakkınsa zorla almaya çalışma sana verilmesini bekle. Allah insanları hak üzere yarattı. Sen de haktan başka bir şey yapma. Hz. Osman Hak edene haddindi bildirmek, bir fakiri giydirmek kadar sevaptır. Bir şey başaran kişiler, genellikle yüz de bir haklı olduklarına inananlardır. A. Huxley Az ateş çok odunu yaktığı gibi, az hak da çok ameli yok eder. Hz. Ali Üzülme! Davanın sahibi Hak’tır. Hak olan davada zafer muhakkaktır. Necip Fazıl Kısakürek Hak her şeyin üstündedir, sert rüzgârlar onu deviremez. Tevfik Fikret Hakkı sevmek kolay, güç olan hakkı sevmektir. Bilin ki yaşamın sırrı, güç olanı başarmaktır. Haksızlığı her kabul ediş, daha büyüğünü doğurur. Ahmet Hamdi Tanpınar Haksızlık önünde eğilmeyin; çünkü hakkınızla birlikte onurunuzu da kaybedersiniz. Hz. Ali Herkese hak veren, hiç haksız çıkmaz. Cenap Şahabettin Hiçbir zaman haklarını aşma; çünkü başkalarının sınırlarına saldırmış olursun.J. J. Rousseau Bir şahsa karşı yapılmış bir haksızlık, herkese karşı yapılmış bir tehdit demektir. Montesquieu Kul hakkı sözleri içeriği güzel sözler kategorisinde en çok okunan sözler arasında bulunmaktadır. Tıpkı Mevlana sözleri içeriğinde olduğu gibi sosyal medya hesaplarından en güzel Hz. Muhammed sözleri, anlamlı sözleri ve özlü sözleri Güzel Kul Hakkı İle İlgili SözlerKul hakkı ile ilgili söylenmiş en güzel 10 Cenab-ı Hak kul hakkı için "Benim yanıma her şey ile gelin affederim. Fakat kul hakkı ile gelmeyin, onu ben değil, kulum affeder." Allah katında en aziz kul, intikama gücü yeterken affedendir. - Hz. Muhammed3. Bu ülkede hak yemek, sol elle yemek yemek kadar dikkat çekmedi. - İsmet Özel4. Kul hakkı nedir bilir misin sevgili kardeşim? Allah yarına bırakır; ama asla yanına bırakmaz! İşte budur kul hakkı...5. Günah diye domuz eti yemeyenler, konu kul hakkı olunca kazanın dibini sıyırıyor! Ali Şeriatı6. Haksızlıklara isyan etmeyenler onlardan gelecek her musibete katlanmalıdır. - Hz. Ali Kul hakkı yeme, işini düzgün yap, gece gündüz kendini pazarlama, unvanlarını değil erdem ve niteliklerini artırmaya gayret edenlerden Kul hakkı çok geniş bir alanı kapsar insan hayatında. Hiç tanımadığın kimseye bile dudak Dünyada o kadar çok nimet varken gidip de kul hakkı Ne para istiyorum ne de pul. Tek istediğim yalansız bir kul. - Özdemir AsafKul Hakkı İle İlgili Sözler 2022 En Güzel ve Anlamlı Kul Hakkı İle İlgili SözlerRabbim der ki hayvanlar benim sessiz kullarımdır. Şimdi zulme susuyorlar ama hesap günü konuşacaklar. - Hz. MevlanaKul hakkına riayet ile geçimini sağlayan hiçbir kimse cahil değildir. - Berat DemirciKul hakkı mü'minin ayıbı kusûrudur. - Ebû NuaymBir şahsa karşı yapılan haksızlık herkese karşı yapılmış bir tehdit demektir. - Charles de MontesquieuYönettikleri insanlara, ailelerine ve sorumlu oldukları kişilere karşı adaletli davrananlar, Allah katında, Rahman'ın yanında nurdan minberler üzerinde ağırlanacaklardır. - Hadis-i ŞerifHaksızlıklara isyan etmeyenler onlardan gelecek her musibete katlanmalıdır. - Hz. Ali karşı çıkıp, hakkını aramayan, hem hakkını, hem şerefini kaybeder. - Hz. Ali birbirinin fotoğraflarını habersiz çekip internette paylaşıyor, konuşurken seslerini kaydediyor. Bunların hepsi kul hakkı. - İbrahim TenekeciHer günahın affı var, kul hakkı müstesna!Ey güzel Allah'ım! Küfre düşmekten, kul hakkı yemekten, son nefeste imansız gitmekten sana sığınırız. Bizleri sana layık kul eyle...Peki ya önce aşık edip sonra terk etmek? Bu da kul hakkına girmez mi?Onca nimet varken kul hakkı kimse, diğer bir kimsenin kulu atmak en büyük kul sevdiği kulu uzun yaşatmaz. emeklilik yoktur. Ömer SevinçgülVaktiyle biz, İsrailoğullarından Yalnızca Allah'a kulluk edeceksiniz, ana-babaya, yakın akrabaya, yetimlere, yoksullara iyilik edeceksiniz diye söz almış ve İnsanlara güzel söz söyleyin, namazı kılın, zekâtı verin» diye de emretmiştik. Sonunda azınız müstesna, yüz çevirerek dönüp yüzlerinizi doğu ve batı tarafına çevirmeniz değildir. Asıl iyilik, o kimsenin yaptığıdır ki, Allah'a, ahiret gününe, meleklere, kitaplara, peygamberlere inanır. Allah'ın rızasını gözeterek yakınlara, yetimlere, yoksullara, yolda kalmışlara, dilenenlere ve kölelere sevdiği maldan harcar, namaz kılar, zekât verir. Antlaşma yaptığı zaman sözlerini yerine getirir. Sıkıntı, hastalık ve savaş zamanlarında sabreder. İşte doğru olanlar, bu vasıfları taşıyanlardır. Müttakîler ancak onlardır!Aranızda birbirinizin mallarını haksız yere yemeyin. İnsanların mallarından bir kısmını bile bile günaha girerek yemek için onları hakimlere rüşvet olarak Allah yolunda ne harcayacaklarını soruyorlar. De ki Maldan harcadığınız şey, ebeveyn, yakınlar, yetimler, fakirler ve yolcular için olmalıdır. Şüphesiz Allah yapacağınız her hayrı bizleri kul hakkı yiyenlerden hakkı özürle silinmez, helallikle silinir. Nureddin YıldızEn hayırlı oruç, kul hakkı yememektir. Ömür boyu tutulur. Hz. AliBirinin hakkını yiyerek haklı olmak kadar kötü bir şey Hakkı İle İlgili Özlü SözlerTabi ki hakkımı yiyebilirsin ama dikkat et sindirmesi zor olur. Kul hakkıdır acı olur, keder olur, bela olur yapışır yuvalandıysa dilinin ardında, haram kattıysan servetine malına, kırdığın bunca gönlün ahı yakında, yediğin kul hakkı sırtında oldukça değil Cami Kâbe’ye köprü yaptırsan ne fayda. Ömer HayyamBir kimse Peygamberlerin yaptığı ibadetleri yapsa fakat üzerinde bir kuruş kul hakkı bulunsa, bu bir kuruşu ödemedikçe Cennete çok olan ehli sünnet âlimlerinin kitaplarını himmet gelen kimse, yerinde verilen sadaka namazdaki kusurları o kadar çok nimet varken gidip de kul hakkı hakkımı yiyenlere sesleniyorum; bir gün bir ağırlık çökerse omuzlarına o benim hakkımdır zehirdir, dost! Kul hakkı nedir bilir misin? Allah yarına bırakır ama yanına kul hakkı olarak üzerimde ne kadar borç varsa, bunların hepsini ödetmeden canımı su olacaksın kimine sel. Kimine mum olacaksın kimine volkan. Ama Allah'tan başka kimseye kul olmayacaksın!Takva akıllıca yapılan işlerin en güzelidir. Hakka âsi olmak ahmakça yapılan işlerin en çirkinidirHak yemek, sol el ile yemek yemek kadar dikkat çekmedi bu ülkede... - İsmet ÖzelBulunduğu koltuk, mevkii ve makamı sorumsuzca ve menfaati doğrultusunda kullandığı halde, her şeyi Hak, Devlet ve Millet için yaptığını söyleyip bizi ikna edince İLAHÎ ADALET'in tecelli etmeyeceğini zanneden din kardeşim, sana da hayırlı ülkede hak yemek, sol elle yemek yemek kadar dikkat çekmedi. - İsmet Özelİnsanlara umut verme. Hepimizin eşit olduğumuzu, hepimizin eşit haklara sahip bulunduğumuzu söyleme; çünkü hemen senin hakkını çiğner, elinden ekmeğini kapar, açlıktan gebermeye bırakırlar seni. - Nikos KazancakisKula bela gelmez Hak yazmadıkça. Hak bela yazmaz, kul yaşanılmışlıkların en intikam alıcı kelimesidir. Siz siz olun "vebal" altına girmeyin; yoksa hayat sizden acımasızca intikamını alın teri kurumadan hakkını veriniz. - Hadis-i ŞerifMü'minin ruhu ödeninceye kadar borcuna bağlı kalır. - Ebu Hüreyre- Tirmiziİnsanlar hür oldular ama yine Allah'ın kuludurlar. - Said-i NursîHaklı olmak bizi tatmin etmez mutlaka geri kalanların haksız olduklarını da kanıtlamamız gerekir. - William HazlittAllah katında en aziz kul, intikama gücü yeterken affedendir. - Hz. MuhammedAnlamlı Kul Hakkı SözleriAhireti anan, hesap günü için amel eden, kendine yeten rızık ile kanaat eden ve Allah'tan hoşnut olan kişiye ne mutlu. - Hz. Ali benim belki görüntüde. Ben susuyorum; çünkü hesap günü mahşerde! Sen de bilirsin, herkes eşittir; Allah yalnız Allah'tan sevap bekleyip sabrederek düşmana karşı durduğun halde öldürülürsen borçlarından başka bütün günahlarına kefaret olur Bunu bana Cibril söyledi. - Hadis-i ŞerifTakva akıllıca yapılan işlerin en güzelidir. Hakka âsi olmak ahmakça yapılan işlerin en için kül olacağına Allah için kul ol! Sonsuzluğu yakala!Hesap günü; sağdan iyilik, soldan kötülük okunur. İnsanın iyiliğide kötülüğüde en çok kendine dünya; ihanetin adaleti zedelediği bir mekân, hesap günü ise, Allah'ın adaletinin hiç şaşmadığı bir zaman!Rabbim der ki hayvanlar benim sessiz kullarımdır. Şimdi zulme susuyorlar ama hesap günü konuşacaklar. - Hz. MevlanaBu ülkede hak yemek, sol elle yemek yemek kadar dikkat çekmedi. - İsmet ÖzelHak yerini bulur. Helal edilmemiş hak zaten haram olur. Beddua etmem. İçimden gecen her "Ah" zaten sahibini aydın bir kişiye kul olmak, padişahların başına tâc olmaktan hakkı çok geniş bir alanı kapsar insan hayatında. Hiç tanımadığın kimseye bile dudak su olacaksın kimine sel. Kimine mum olacaksın kimine volkan. Ama Allah'tan başka kimseye kul olmayacaksın!Üzerinde kul hakkı olan ölmeden önce ödeyip helâllaşsın! Çünkü âhirette altının malın değeri olmaz. O gün hak ödeninceye kadar kendi sevâblarından alınır sevâpları olmazsa hak sâhibinin günâhları buna yüklenir. - Hadis-i ŞerifBilerek hakkı bâtıl ile karıştırmayın, hakkı gizlemeyin. - Bakara Suresi, çok beğenme kul katında, ne kendini beğenmişler var toprak altında. - Hz. MevlanaHiç kimse, diğer bir kimsenin kulu değildir. Allah’tan korkusu, Allah’ı bilmesi kul hakkıyla karşına çıkartma ya Rabbim. hür oldular ama yine Allah’ın hür oldular ama yine Allah’ın kuludurlar. NursîRabbimin sana ihsanı nerede, senin ona ettiğin kulluk nerede?Yetimlere mallarını verin, temizi pis olanla değişmeyin, onların mallarını kendi mallarınıza katarak kendi malınızmış gibi yemeyin; çünkü bu, büyük bir yetimlerin mallarını yiyenler şüphesiz karınlarına ancak ateş tıkınmış olurlar; zaten onlar alevlenmiş ateşe bu, benim dosdoğru yolumdur. Buna uyun. Başka yollara uymayın. Zira o yollar sizi Allah'ın yolundan ayırır. İşte sakınmanız için Allah size bunları malına, rüşdüne erinceye kadar, ancak en güzel bir niyetle yaklaşın. Verdiğiniz sözü de yerine getirin. Çünkü verilen söz, sorumluluğu Doğrusu siz yetime ikram etmiyorsunuz, yoksulu yedirmeye birbirinizi teşvik etmiyorsunuz. Haram helâl demeden mirası yiyorsunuz. Malı aşırı biçimde o, sarp yokuşu aşamadı. O sarp yokuş nedir bilir misin? Köle azat etmek veya açlık gününde yakını olan bir yetimi, yahut aç-açık bir yoksulu hakkı yiyeni Allah affetmez, toprak kabul etmezmiş. Senin yediğin bu haklarla yatacak yerin tutulması gereken oruç kul hakkı yememektir ve yılın 12 ayı Hakkı İle İlgili SözlerBir parça ekmek veya bir yudum su içersen orucun bozuluyor ama kul hakkı yersen orucun bozulmuyor. Yüce Mevla’m bu mübarek ayda hakkımızı yiyenlerden hesabını sürsün gün aynı yemeği yiyin, kuru ekmek yiyin ama asla kul hakkı yüce Allah’ım sen bizleri küfre düşmekten, yalan söylemekten, şirk koşmaktan, kul hakkı yemekten ve son nefeste imansız gitmekten sana kul hakkı olan ölmeden önce ödeyip helalleşsin! Çünkü ahirette altının malın değeri olmaz. O gün hak ödeninceye kadar kendi sevaplarından alınır sevapları olmazsa hak sâhibinin günahları buna yüklenir. Hadis-i ŞerifKul hakkı yemek; domuz eti yemekten daha büyük bir günahtır. Zira, biri hukukûllah, biri kul hakkı. Allah hakkından vazgeçer, kul ise hakkından vazgeçmez. Muzaffer OzakGünah diye domuz eti yemeyenler; konu kul hakkı olunca kazanın dibini sıyırıyor! Ali ŞeriatıRabbine kul olmayan, nefsine köle olur. Nefse ağır gelen her şey, imana kuvvettir. Rabbim bizleri daima O'na kulluk edenlerden eylesin. Amin!Başkasının hakkını yiyen, hak sahipleri ile helalleşmedikçe affa uğramaz. Yani üzerinde kul veya hayvan hakkı bulunanı Allah'ü teâlâ affetmez ve bunlar Cehenneme girip, cezalarını çekeceklerdir. - Hadikaİnsanoğlu yalnız kendi rahatını düşünür eğer rahat yaşamak için kardeşlerimizin hakkını yer onları ezersek işte o vakit kötülük etmiş oluruz. - VoltaireHak dediğin sadece dilde olmamalı, senin zevkine bir başkası yanmamalı, unutma dünyada kalır, dünyanın malı, akleyip düşünmek gerekiyor yiğidim. - Abdullah Yaşar Erdoğanİnsan şahsiyetini, onurunu rencide eden bütün söz ve hareketler, kul hakkını geldiği kadar kul ol, sultan olma. Zahmet çek, top gibi ol, cevken olma. - Hz. MevlânaÜzerinde kul hakkı olan ölmeden önce ödeyip helâllaşsın! Çünkü âhırette altının malın değeri olmaz. O gün hak ödeninceye kadar kendi sevâblarından alınır sevâbları olmazsa hak sâhibinin günâhları buna yüklenir. - Hadis-i ŞerifHerhangi bir haksızlık karşısında konuşmayan kendisi haksızlığa uğradığında kimsenin konuşmasını bizleri kalp kırmaktan, haramdan, kul hakkı yemekten, tüm kötülüklerden muhafaza eyle Ya Rab!Kul hakkı nedir bilir misin sevgili kardeşim? Allah yarına bırakır; ama asla yanına bırakmaz! İşte budur kul hakkı...Ben haklı olmayı başbakan olmaya tercih ederim. - Henry ClayKula bela gelmez Hak yazmadıkça. Hak bela yazmaz, kul var, yanmak var. Odun yanınca kül olur, insan yanınca kul olur. - Hz. MevlanaKulun kalbi Rabbi'ne erince, Rabbi onu kimseye muhtaç etmez. - Abdülkadir GeylaniEy dost! Kul hakkı nedir bilir misin? Allah yarına bırakır ama yanına bırakmaz!İnsan olabilmek için dünyadaki haklarımızı istemek zorundayız. - Malcolm XRabbimin sana ihsanı nerede, senin ona ettiğin kulluk nerede? - Ataullah İskenderiNe para istiyorum ne de pul. Tek istediğim yalansız bir kul. - Özdemir AsafAllah’ın seni kulluğa ehil sayması, sana ödül olarak yeter. Ataullah İskenderiGönlü aydın bir kişiye kul olmak, padişahların başına tâc olmaktan dost! Kul hakkı nedir bilir misin? Allah yarına bırakır ama yanına bırakmaz!Kul hakkı yemek; domuz eti yemekten daha büyük bir günahtır. Zira, biri hukukûllah, biri kul hakkı. Allah hakkından vazgeçer, kul ise hakkından vazgeçmez. Muzaffer OzakSen sen ol, kırma kimsenin kalbini; kul hakkı ağırdır gücendirme Rabbini. Sait Köşkİnsanlar birbirinin fotoğraflarını habersiz çekip internette paylaşıyor, konuşurken seslerini kaydediyor. Bunların hepsi kul hakkı. İbrahim TenekeciSofralarımızı haramdan, bizleri de hırsızlıktan, uğursuzluktan, kul hakkı yemekten koru Allah’ Hakkı İle İlgili Anlamlı SözlerCamide ön safa karargâh kurup Kul hakkı yiyene gardaş mı deyim? Abdurrahim KarakoçHer gün aynı yemeği yiyin, kuru ekmek yiyin ama asla kul hakkı var, yanmak var. Odun yanınca kül olur, insan yanınca kul olur. MevlanaElinden geldiği kadar kul ol, sultan olma. Zahmet çek, top gibi ol, cevken kuldan intikamını kul ile alır. Din irfan bilmeyen bunu kul etti sanır. MevlanaAllah katında en aziz kul, intikama gücü yeterken affedendir. Hz. MuhammedKulun kalbi Rabbi’ne erince, Rabbi onu kimseye muhtaç etmez. Abdülkadir GeylaniRabbimin sana ihsanı nerede, senin ona ettiğin kulluk nerede? Ataullah İskenderiKendini çok beğenme kul katında, ne kendini beğenmişler var toprak altında. MevlanaAranızda mallarınızı bâtıl sebeplerle yemeyin. İnsanların mallarından bir kısmını, bile bile haksız yere yemek için, mallarınızı hâkimlere rüşvet olarak vermeyin. - Bakara Suresi, kul hakkı yemeyen, dedikodu yapmayan, iftira atmayan, bütün müslümanların cuma günü mübarek aydın ve erdemli bir kişiye kul olmak, padişahların başına taç olmaktan iyidir. - Hz. MevlânaSokrates ölüme mahkum edildiğinde eşi 'Haksız yere öldürülüyorsun..' diye ağlamaya başlayınca Sokrates 'Ne yani bir de haklı yere mi öldürülseydim.' – SocratesKulun iyi ve ermişlerden olmasının alâmeti, bütün müslümanlara karşı şefkat ve merhametinin çok oluşudur. - Hasan-ı BasriKaybeden benim belki görüntüde. Ben susuyorum; çünkü hesap günü mahşerde! Sen de bilirsin, herkes eşittir; Allah önünde eğilmeyiniz; çünkü hakkınızla beraber şerefinizi de kaybedersiniz. - Hz. Ali malını yemek, şarap içmekten daha büyük günahtır. Kul hakkı, Allahü teâlânın hakkından önce ödenir. Allah uğrunda savaşıp da ölen kimsenin, kul haklarından başka bütün günahları affolur. Kul hakkı, tevbe ile de, şefaatle de af günü; sağdan iyilik, soldan kötülük okunur. İnsanın iyiliği de kötülüğü de en çok kendine adaletle yap, buna gayret et; hiçbir zaman zülüm etme; Allah'a kulluk et ve onun kapısına yüz sür. - Yusuf Has HacibHak kuldan intikamını kul ile alır. Din irfan bilmeyen bunu kul etti sanır. - Hz. MevlanaTanrı, sevdiği kulu uzun yaşatmaz. - en ziyade tahrip eden şey başkasından gelen hak söze evet her an Allah Teâla'ya muhtaç olduğunu bilmek ve O'nun Resûlüne tam tabi olmaktır. - Cüneyd-i BağdadiHaksız olduğun zaman yapacağın savunmaya güvenme. – SocratesHiç kimse, diğer bir kimsenin kulu değildir. - Hz. AliKul Hakkı SözleriOnca nimet varken kul hakkı emeklilik yoktur. - Ömer SevinçgülKulun Allah'tan korkusu, Allah'ı bilmesi kadardır. - Malik Bin DinarÖlçtüğünüz zaman tastamam ölçün ve doğru terâzi ile tartın. Bu, hem daha iyidir hem de neticesi bakımından daha güzeldir. - İsrâ Suresi, şahsa karşı yapılan haksızlık herkese karşı yapılmış bir tehdit demektir. - Charles de MontesquieuKul hakkı nedir bilir misin sevgili kardeşim? Allah yarına bırakır; ama asla yanına bırakmaz! İşte budur kul hakkı...Kul hakkı yeme, işini düzgün yap, gece gündüz kendini pazarlama, unvanlarını değil erdem ve niteliklerini artırmaya gayret edenlerden hakkı yeme diyor, çalma diyor, zulüm etme diyor, adaletli ol diyor, yetimin hakkını yeme diyor, iftira atma diyor. Hepsine mi kulakların tıkalı ey aciz insan!Şehîdin, kul hakkı dışındaki bütün günahlarını Allah Teâlâ mağfiret eder. - Hadis-i ŞerifSen bizleri kalp kırmaktan, haramdan, kul hakkı yemekten, tüm kötülüklerden muhafaza eyle Ya Rab!Kul, dünyadan göç etmeden kendisi için takdir edilen rızkı alacaktır. - Hadis-i ŞerifHaklı iken de münakaşayı terk edene Cennette bir köşk hıyâneti ve kul borcu olmayan mü'min Cennete girer. – NesaiElinden geldiği kadar kul ol, sultan olma. Zahmet çek, top gibi ol, cevken olma. MevlânaKul, dünyadan göç etmeden kendisi için takdir edilen rızkı alacaktır. Hadis-i ŞerifAllah bir kulunu severse, o kulun yalvarmasını işitmek için, kendisini düşkünlüğe maruz Allah’ın kullarının, kendisi için ayakta dikilmesine sevinirse, ateşten bir eve adaletle yap, buna gayret et; hiçbir zaman zülüm etme; Allah’a kulluk et ve onun kapısına yüz aydın ve erdemli bir kişiye kul olmak, padişahların başına taç olmaktan iyidir. MevlânaÜzerinde kul hakkı bulunanların ruhları Cennete girmez. Salihlerin ruhları kabirlerine gelerek, cesetlerini ziyaret ederler. Vefat eden müminlerin ruhları gelip, dünyada tanıdıklarını sorarlar. Feraid-ül-fevaidBorç bir kul hakkıdır. Kul hakkı hak sahibine ödenmelidir. Yoksa mirascısına ödenmelidir. Bu da mümkün değilse bir yoksula sahibi adına sadaka olarak bela gelmez Hak yazmadıkça, Hak bela vermez kul azmadıkça, Hak Kulundan intikamı Kulu eliyle alır. İlmi Hak’kı bilmeyenler, onu Kul yaptı sanır. Emri Bari olmadıkça sanma bir çöp Kıpırdanır. Hz. Mevlana

başkasının hakkını yemekle ilgili sözler